Ynjur fengu að fylgjast með sýningu Borgarleikhússins og leikhópsins Vesturports á endurgerð hans á Faust eftir Goethe og fengu líka að læðast baksviðs og fylgjast með ferlinu fyrir sýningu áður en þær settust í salinn og nutu sjónarspilsins. Við tókum leikkonurnar Unni Ösp og Nínu Dögg tali um sýninguna og væntanlega leikferð til London og rýnum í goðsagnir um djöfla og sálubrask.

Leikhópurinn hefur fengið mikið lof fyrir hversu vel tekst að gera þessu margslungna verki Goethes skil og skírskota jafnframt til samtímans. Leiksvið, umgjörð og tónlist Nick Caves votta frumlega framsækni sem við féllum í stafi yfir. Þetta er töfrasýning og áhugaverð fyrir alla þá sem kryfja lífsgátuna. Það er eiginleg engin furða að henni hafi hlotnast sá heiður að verða færð upp sem afmælissýning í einu af þekktustu leikhúsum London, Young Vic.

Leikhópurinn hefur unnið þrekvirki. Að flytja þessa mögnuðu sögu í lausu lofti! Við tökum líka vel eftir því meðan við læðumst um baksviðs að leikkonurnar Nína og Unnur eru í fantagóðu formi. Áður en sýning hefst hita leikarar upp um sjöleytið á sviðinu. Unnur hendir sér niður í armbeygjur til að búa sig undir átökin og Nína teygir vel á enda reynir verulega á fimi hennar og styrk í verkinu.  Þær þurfa að hanga í rólum og lykkjum og hlaupa og henda sér um á neti sem strengt er yfir höfðum leikhúsgesta…

Gréta og hin góða trú

Unnur fer vel með hlutverk hins hreina og góða sem ekkert (nema auðvitað ástin) spillir. Hún bregður upp mynd af greindri og góðhjarta sál og kemur vel til skila bjartsýni og góðri trú manneskjunnar á því að allt fari vel. Hún reynir greinilega í ýtrustu einlægni að finna yfirbragð hins skyni gædda kærleika, eitthvað sem er ekki auðsótt verkefni þegar áhorfendur hallast að því steríótýpum sem eiga annað hvort að vera ofureinfaldar og góðar eða illskiljanlega flóknar femme fatale með allt logandi neðanbeltis…

Hún svífur um í loftinu, dansar um sviðið, rífur af sér fötin og án þess að ljóstra upp of miklu um framvinduna þá er ógleymanlega fallegt og hrífandi “róluatriði” hennar og Fausts (Björn Hlynur Haraldsson).

Hvernig ferðu að þessu? Það hefði mátt halda, að þú værir þrautæfður ballettdansarar eða unnið í sirkus frá barnsaldri?

“Þetta er auðveldara en það sýnist og byggist á æfingu. Ég er ekki að kasta mér úr rólunni eða þannig en auðvitað er ég að taka raunverulega áhættu. Ég gæti alltaf misst takið, dottið og drepist.  Atriðin byggjast öll á trausti til samleikara minna og þess teymis sem vinnur að baki sýningunni. Baksviðs er nefnilega teymi sem heldur okkur bókstaflega uppi þegar við tökum flugið á sviðinu.”

Unnur segist fljótt hafa komist yfir alla hræðslu. “Um leið og ég komst yfir allan ótta þá varð þetta verkefni virkilega skemmtilegt. Það hjálpaði líka til að Gísli er sjálfur vanur fimleikamaður og að auki fengum við haldgóða þjálfun frá Jóhanni Níels og Svövu sem taka þátt í sýningunni. Þau eru afbragðsfimleikafólk. Í lokin fengum við aðstoð frá Katrínu Hall, hún aðstoðaði okkur við að fínpússa hreyfingar okkar og finna lausnir á ýmsum hreyfingum sem voru ekki að virka vel.”

Og nú eruð þið á leiðinni til London? Er þetta mikið stress?

“Fyrir hvern þann sem hefur aldrei leikið í Bretlandi þá er tilhugsunin óttablandin. Það veit ég af fenginni reynslu. Ég fór til London á síðasta ári þar sem ég lék í Hamskiptunum og kveið því ógurlega að stíga á sviðið. Nú veit ég að þetta er ekkert mál og leyfi mér að hlakka til. Bretar elska Vesturportssýningar og fyrirgefa málgalla okkar auðveldlega. Ótrúlegt en satt, það er ekki einu sinni minnst á málfar okkar í ritdómum um sýningarnar. Leikarar sem læra úti í London lenda miklu frekar í vandræðum heldur en við sem tölum bara eins og vitleysingar. Það er af því að sýningarnar falla utan hefðbundins bresks leikhús og þeir hlakka til að sjá hvað við höfum fram að færa og kynnast okkur. Allt gott leikhús á erindi öllum stundum. Faust er góð saga um mannlegar tilfinningar og leitina að ástinni og guði. Mér finnst okkur heiður sýndur og ég er enn að jafna mig á þeim fréttum að við verðum aðalsýning leikhússins á fjörutíu ára afmælishátíð!”

Unnur segir frá því að í ljósi þess hversu snemma á æfingarferlinu þau fengu heimsókn frá stjórnanda Young Vic sé hún sérstaklega fegin þessu tækifæri. “David Lan flaug frá Bretlandi snemma á æfingarferlinu. Maðurinn með örlög okkar í hendi sér!  Hann kom á æfingu og þá áttum við hreinlega langt í land og hún gekk fremur illa. Sviðið ekki komið, engin trix til að sýna honum. Bara við að spjalla og svona á elliheimilinu. En þrátt fyrir allt saman þá fannst honum sýningin áhugaverð og hann féll svo endanlega fyrir henni þegar hann kom og sá frumsýningu hennar.”

Lilith: Iðandi af illsku

Nína í hlutverki Lilith er dásamlega smeðjuleg og hryllileg í senn. Hún er satanísk hryllingshjúkka og hreyfingar hennar eru martraðakenndar og skrykkjóttar. Stundum húkir hún eins og hrægammur, öðrum stundum stendur hún ógnvekjandi dýrsleg með annan fót upp í loft, höfuðhreyfingarnar eru snöggar, hún rekur tunguna út og fettir sig og brettir. Það er alveg ljóst að það hefur farið gífurleg vinna í túlkun á lostadýrinu henni Lilith!

Fyrsta kona Adams var Lilith. Það er lítið vitað um Lilit sem samkvæmt gömlum ritum er talin fyrsta kona Adams. Í raun og veru vissi ég sjálf ekki af því að til væru tvær sköpunarsögur. En Lilith er lítið minnst á að öðru leyti en að hún hafi verið sköpuð jafnfætis karlmanninum. Fyrir áhugasama er til rit sem er áætlað að sé einhvern tíman frá tímabilinu 700 til 1000 eftir Krist og heitir The Alphabet of ben Sira (sjá hér), Í því er samskiptum Lilith og Adams gerð skil sem magnaðri valdabaráttu. Þau eiga að hafa rifist um kynlíf! Lilith neitaði að liggja undir Adam, hún vildi beygja Adam undir sig. Tímalaus klassík ekki satt?

Lilith og Gréta eru klárlega andstæður í verkinu. Og þess vegna eru búningar þeirra tveggja stök snilld. Filippía búningahönnuður verksins nær djúpri tengingu við gamlar goðsögur með því að klæða Lilith í hryllingshjúkkubúninginn. Þannig kallast þær tvær á. Lilith og góðhjarta hjúkrunarkonan Gréta. Lilith og Eva?

Seinni sögur úr gyðinglegum sagnaarfi lýsa heljarför Lilithar eftir valdabaráttuna við Adam og hún verður þessi erkitýpa af hjartalausum kvendjöfli sem étur börn og tælir karlmenn. Greddudjöfull sem svífst einskis. Það er þessi ímynd kvendjöfulsins sem birtist okkur í Faust og það er verulega ánægjulegt að kynnast þessari konu svolítið upp á nýtt í meðförum Nínu Daggar. Nína iðar af illsku en sýnir einnig eins og minningar sársauka sem eiga uppruna í þessari löngu liðnu baráttu.

Ég þori varla að spyrja að þessu en hvaðan kemur þessi illska?

“Það er svo mikill djöfull í mér,” segir Nína og glottir. “Eða nei, kannski frekar langt því frá,” bætir hún við. “Að finna hina einu sönnu Lilith var langt ferli og mikil leit. Reyndar vorum við öll lengi að finna okkur í persónum verksins.

Í goðsögum er hún kynlífsóður djöfull sem svífst einskis. Ég hafði ekki áhuga á því að túlka Lilith á þann máta. Það er augljósa leiðin í því að túlka Lilith. Lilith var útskúfuð og kastað til heljar í þjóðsögum. Mig langaði til að gefa henni eitthvað meira og sterkara en það dæmigerða. Mig langaði að finna tengingu við þann sársauka og ef til vill öfund sem hún ef til vill ber í brjósti sér.”

Nína segir að í fyrstu hafi hún ákveðið að gera hana að hálfgerðu nördi. “Ég ákvað að gera hana einkennilega og ógnvænlega. Búningurinn var í anda japanskrar skólastúlku, stór gleraugu og skólapils. En þetta var hreinlega ekki að ganga upp. Ég fann að Lilith vantaði eitthvað miklu meira, þetta var skakkt.”

“En loks small þetta allt saman. Það gerðist þegar við tengdum betur við sjúkrahúsið. Um leið og ég var komin í hjúkkubúninginn fór þetta á skrið. Ég fór að finna mig í hreyfingunum líka og fékk afbragðs nótur frá dönsurunum.

Þegar þú leikur börn og dýr eða púka og djöfla þá hefurðu svo mikið frelsi og ég nýtti mér það til hins ýtrasta í hreyfingum og yfirbragði.”

Að fara með sýninguna í Young Vic er mikill heiður, kom þetta á óvart?

“Já við erum í skýjunum. Ég skil stundum ekki afhverju við vorum valin. Þetta er eins og afmælissýning Þjóðleikhússins færði upp leikrit með leikflokki frá öðru landi. En ég trúi að þeir séu að senda ákveðin skilaboð með vali sínu. Þeir hafa ávallt lagt áherslu á að bjóða í leikhúsið leikhópa hvaðanæva úr heiminum. Það er þeirra sérstaða. Það er spennandi fyrir Breta að fara í Young Vic einmitt þess vegna.

Þetta verður líka mikil vinna, stykkið verður frumsýnt þann 1.október, sýnt í sex vikur samfleytt og margar sýningar á viku. En við hlökkum öll til og erum að hefja undirbúning áður svo sem með talþjálfun og fleira.”

Ath! Við Ynjur minnum á að aðeins eru þrjár sýningar eftir hér á Íslandi. 6.maí, 20.maí og 27.maí Ekki missa af!

* Við erum svo stoltar af því að Vesturport vill gefa lesendum okkar miða á síðustu sýninguna sína á Faust, þann 6.maí. Miðarnir eru umsetnir og við erum því afar lukkulegar fyrir ykkar hönd. Skrifið í kommentakerfið hér fyrir neðan hvers vegna ykkur langar að sjá sýninguna og við veljum úr í byrjun næstu viku ***

-Uppfært 4.maí-

Kæra Hólmdís Freyja
Ynjunet og Vesturport bjóða þér 2 miða á sýninguna 6.maí og samgleðjast með þér í prófalok! ***
Takk allar fyrir skemmtileg skilaboð. Við vonum að þið komist líka á sýninguna í Borgarleikhúsinu eða á næstu sýningar hjá Vesturporti.
Hvað varðar lukku og skemmtilega viðburði þá mun ekki líða á löngu þar til eitthvað svipað verður í boði hjá okkur Ynjunum. Fylgist endilega með.