Alla tíð síðan Robert J. Flaherty kynnti áhorfendur fyrir lífi inúíta í norðurhluta Kanada með mynd sinni Nanook of the North (1922) –sem hefur löngum verið talin fyrsta heimildamyndin— hefur fólk verið forvitið um lifnaðarhætti og samfélög vítt og breitt um heim.

Heimildamyndir hafa oft verið gríðarlega áhrifamiklar og má dæmi nefna hina klassísku brimbrettamynd The Endless Summer (1966) sem varð til þess að hundruðir ungmenna flykktust á framandi strendur um gjörvalla veröld og úr varð hin svokallaða “surf” menning.

Undanfarin ár hafa kvikmyndagerðarmenn á borð við Michael Moore og Morgan Spurlock gefið heimildamyndum byr undir báða vængi og tekist að lokka hóp áhorfenda í kvikmyndahús sem aldrei fyrr, og hið geysivinsæla raunveruleikasjónvarp hefur einnig leikið hlutverk í þessari endurlífgun.

En hvort sem heimildamyndir reyna að stuðla til samfélagsbreytinga með pólítískum tónum, eða eru gerðar til þess að kynna okkur fyrir hinum ýmsum keimum menningarpallettunnar, þá eiga þær flestar það sameiginlegt að leitast við að fylla áhorfandann með von og bjartsýni og skilja eftir jákvætt viðhorf.

Eftirfarandi eru nokkrar afbragðsgóðar heimildamyndir:

Söngur og dans

Rosknir syngja rokk og pönk

Hinn hressi og roskni sönghópur “Young at Heart” hefur flutt lög eftir hinar ólíklegustu hljómsveitir og tónlistarmenn á borð við Sex Pistols, James Brown, Talking Heads, Coldplay, og Sonic Youth fyrir áhorfendur í öllum heimshornum, jafnvel norsku konungsfjölskylduna. Meðlimir halda því fram að söngurinn hafi haldið þeim ungum og það er skondið að fylgjast með þeim á æfingum í Young @ Heart (2007).

Karlakór og einmanaleiki

Í 
Heftig og begeistret (2001) fáum við að gægjast inn í tilveru smábæs allra nyrst í Noregi og sjá hvernig menn nota karlakór bæjarins, sem hefur verið við líf í hátt í öld, til að sigrast á einmanaleikanum.

Dansgengi

Rize (2005) lýsir dansmenningunni í blökkuhverfum LA, þar sem gengjastríð hafa ríkt í áratugi, og útskýrir hvernig þessi nýju dansgengi eru smám saman að koma í stað óþarfa ofbeldis og ágreiningar fara fram á dansgólfinu!

Syngjandi Eistar

Þegar járntjaldið var að falla í Austur-Evrópu var Eistland eina landið af Eystrasaltslöndunum til að sigrast á kommúnismanum án þess að missa hið einasta mannslíf. Þessari baráttu er gerð skil í The Singing Revolution (2006), sem ber þess vitni að hin sterka sönghefð er sterkasta vopn Eista.

Nördar í keppnum

Myndir sem sýna hinar ýmsu (og oft á tíðum undarlegu) keppnir eru sífellt að verða vinsælli. Má þar nefna Spellbound (2002) sem fylgist með krökkum í stafsetningakeppni, Word Wars (2004) sem sýnir heim Scrabble keppanda á mikilverðu móti, The King of Kong (2007) þar sem einstaklingar eru gegnteknir af tölvuleiknum „Donkey Kong” og svífast einskis við að setja ný heimsmet, Pucker Up (2005) þar sem samkeppnisandinn snýst um hver geti blístrað best, og A League of Ordinary Gentlemen (2004) þar sem saman eru komnir gamlir keiluandstæðingar til að útkljá fyrrum deilur.

Hryllingsmyndagerð og grábirnir

Einnig má nefna hinar gæðamyndir American Movie (1999) og Grizzly Man (2005) þar sem einstæðir sérvitringar glíma við þráhyggjur sínar, hvort sem þær snúast um hryllingsmyndagerð eða hrollvekjandi grábirni í Alaska.

Og að lokum vil ég mæla með heimildamyndum Stacy Peralta, sem var einn upphafsmanna hinna svokölluðu “Z-Boys” hjólabrettaungmennanna í LA á áttunda áratugnum, sem hann gerði skil á með mynd sinni Dogtown and Z-Boys (2001) og fylgdi síðan eftir með mynd um brimbrettalífstílinn (sem Z-Boys sóttu mikil áhrif til) sem nefnist Riding Giants (2004). Nýjasta mynd hans, Crips and Bloods: Made in America (2008) fjallar um gengjaátökin sem ég minntist á hér að ofan og hafa háð LA um árabil.